Lactose intolerantie en lactose vrij dieet

Lactose intolerantie en lactose vrij dieet

Lactose intolerantie

Wat is lactose

Lactose is een dubbele suiker die van nature voorkomt in moedermelk bij de mens en in dierenmelk, zoals koeien-, geiten- en schapenmelk. Lactose bestaat uit de verteerbare moleculen glucose en galactose. Normaal gesproken wordt lactose door het enzym lactase in de dunne darm afgebroken. Na de zuigelingenperiode neemt de hoeveelheid lactase in de dunne darm af. Hoe snel dit gebeurt, is genetisch bepaald.

Wat is lactose-intolerantie?

Bij mensen die niet in staat zijn de lactose uit zuivelproducten in hun voeding te verteren, kunnen vervelende en vaak ernstige klachten optreden. Er zijn echter ook mensen die zo weinig zuivel consumeren dat ze vaak nergens last van hebben en niet eens weten dat ze lactose-intolerant zijn. De verteringsproblemen kunnen ontstaan door afname van de lactaseproductie als gevolg van genetische verschillen en veroudering of door beschadiging van de cellen die de dunne darm bekleden. Lactose-intolerantie staat los van het immuunsysteem en is daardoor iets totaal anders dan koemelkallergie. De meeste lactose-intolerante mensen hebben lage lactase niveaus (ze produceren nog wel een beetje lactase) en komen hier pas achter als ze bijvoorbeeld het FODMAP-dieet hebben gevolgd. Ervaring en onderzoek laten zien dat het verminderen van alleen maar lactosebevattende producten vaak niet voldoende is om de darmklachten flink te verminderen.

In Europa is tot wel 40% van de bevolking lactose-intolerant. De prevalentie van lactose-intolerantie vertoont wereldwijd grote verschillen: sommige rassen, met name die welke van oudsher geen zuivel consumeren, zijn gevoeliger, zoals in Zuidoost-Azië en delen van Afrika. De prevalentie is vooral hoog bij mensen van Chinese en Japanse afkomst, van wie vermoedelijk 90% in meer of mindere mate lactose-intolerant is.

Klachten

Bij gebrek of een tekort aan lactase komt de niet geabsorbeerde lactose in de dikke darm terecht, waar de suiker in contact komt met de darmbacteriën. Deze bacteriën zetten de lactose om (fermenteren) waardoor waterstofgas, methaangas en kleine organische moleculen ontstaan. Deze moleculen kunnen een aantal klachten veroorzaken zoals buikpijn, winderigheid, een opgeblazen gevoel en diarree. Daarnaast is lactose ook osmotisch actief met als gevolg extra water in de darmen met als gevolg ook diarree en pijn. Alle mensen hebben een eigen drempel wat betreft de hoeveelheid lactose die ze kunnen verdragen. Bij sommigen is die laag, ongeveer zo veel als een de hoeveelheid van een Danoontje, terwijl anderen zonder probleem wel een halve liter melk per dag kunnen verdragen. Gewoonlijk kunnen bij lactose-intolerantie een een paar uur na consumptie van melk of lactosehoudende zuivelproducten buikklachten optreden.

  • Darmklachten
  • Opgeblazen gevoel
  • Winderigheid
  • Buikpijn
  • Diarree
  • Constipatie
  • Misselijkheid

Onderzoek wijst erop dat lactose-intolerantie behalve buikklachten ook andere symptomen kan veroorzaken. Er is gesteld dat de andere klachten worden veroorzaakt doordat de bacteriële ‘toxinen’ worden opgenomen in het bloed. Via het bloed bereiken ze dan de hersenen, waar ze hoofdpijn veroorzaken, het hart, waar ze hartkloppingen veroorzaken, de spieren en gewrichten, wat tot pijn leidt, en het immuunsysteem, waardoor de allergieën verergeren en weer andere klachten ontstaan.

Mogelijke andere klachten:

  • Hoofdpijn
  • Concentratieproblemen
  • Vermoeidheid
  • Spier- en gewrichtspijn, eczeem
  • Jeuk
  • Rinitis
  • Hartkloppingen
  • Mondzweren

Diagnose

Voor het diagnosticeren van lactose-intolerantie bestaan een aantal tests. De test die het meest wordt toegepast en de betrouwbaarste uitslag geeft, is de waterstofademtest. De makkelijkste test is de eliminatie-provocatie-test.

Eliminatie-provocatie-test: Als lactose-intolerantie wordt vermoed, kan een provocatietest worden aanbevolen. Bij die test wordt gedurende twee weken een lactosevrij dieet gevolgd, waarna weer zuivelproducten worden geïntroduceerd. Terugkerende symptomen kunnen de diagnose bevestigen, maar in sommige gevallen geeft deze methode nog steeds geen uitsluitsel. Het voordeel van deze test is dat mensen hun eigen gevoeligheidsdrempel voor lactose kunnen bepalen. Meestal wordt deze test begeleid door de diëtist (deze test is onderdeel van de eliminatiefase van het FODMAP-dieet).
Lactosetolerantietest (LTT): Bij de lactose-intolerantietest wordt na orale toediening van lactose het glucosegehalte in het bloed gemeten. De uitslag kan echter worden beïnvloed door de insulinerespons van het individu, waardoor bij mensen met diabetes fout-negatieve resultaten optreden. Ook kan de uitslag worden beïnvloed door darmmotiliteit. Er moet op worden gewezen dat deze test onaangenaam kan zijn.
Waterstofademtest: dit is een test die het meest wordt toegepast. Hierbij wordt na een orale dosis lactose de waterstofconcentratie in de uitgeademde lucht gemeten. Toename van de waterstof is een maatstaf van de fermentatie van lactose door de bacteriën in de dikke darm. Hoewel dit de meest betrouwbare test is, kunnen bij circa 10 – 20% van de wereldbevolking fout-negatieve resultaten optreden omdat door de bacteriële samenstelling bij die groep geen waterstof kan worden geproduceerd. Verder kan het gebruik van antibiotica de darmflora veranderen, wat tot fout-negatieve resultaten leidt.
waterstof ademtest

Er zijn nog enkele andere methoden om een lactose-intolerantie vast te stellen, deze worden echter veel minder gebruikt dan bovenstaande methoden.

Behandeling en dieetadvies

Heb je (vage) darmklachten dan kan je de hoeveelheid lactose in je voeding verminderen om te kijken of je klachten verbeteren. Daarna is het handig om je eigen lactosedrempel te bepalen. Dit is de hoeveelheid lactose die zonder klachten wordt verdragen. De lactosedrempel is namelijk voor iedereen verschillend. Dit kan je doen door:

Lactosevrij dieet

Lactose volledig weg te laten uit je voeding zodat je een lactosevrij dieet hebt. Geleidelijk kan je kleine hoeveelheden herintroduceren om je tolerantieniveau te bepalen.

Producten van nature lactosevrij

Soja-alternatieven voor zuivelproducten (dranken, desserts, plantaardige alternatieven voor yoghurt, plantaardige alternatieven voor room) bevatten van nature geen lactose. Deze met calcium en vitaminen verrijkte sojaproducten zijn dan ook ideale alternatieven voor zuivel in de voeding. Daarnaast zijn er nog andere lactosevrije plantaardige dranken zoals amandeldrank, havermelk, hazelnootdrank, kokosdrink en rijstdrank. En natuurlijk is er lactosevrije melk(huismerk, Arla, Campina, Lidl, Minus L), lactosevrije yoghurt en lactosevrije roomkaas van diverse merken.

Het volledig uitsluiten van lactose in kaas kun je nooit volledig garanderen. Er kunnen nog sporen aanwezig zijn. Er zijn echter wel de volgende richtlijnen:
Bij alle Hollandse harde kazen (Goudse, Edammer, boerenkazen, geitenkaas, Kees Kaas, schapenkaas) is sprake van een zodanig productieproces dat de lactose tijdens het proces wordt uitgewassen / verzuurd. Wat er na de bereiding van de kaas nog overblijft is zeer weinig lactose en verdwijnt binnen 24 uur na de productie. Jonge en Jong Belegen kazen kunnen nog enige sporen van lactose bevatten. Belegen t.m. oude kazen zijn zeker lactosevrij. Voor harde buitenlandse kazen (Cheddar, Emmenthaler, Gruyère, Cantal, Parmesan etc.) geldt in dit geval hetzelfde. Halfharde kazen (Roquefort, Feta, St. Albray, Brie, Camembert, zachte geitenkaas) worden eigenlijk op de zelfde manier bereid als de Hollandse kazen. Het aantal grammen lactose is van deze kazen ook laag (0,3-1,5 gram per 100 gram). Je kan het beste zelf uittesten hoe gevoelig je bent voor deze kazen.

Boter bevat per 100 gram ook heel weinig lactose (0,1-1 gram). Wil je boter zonder lactose dan is Alpro Soja Minarine of geklaarde boter (Ghee) een alternatief.

Overige lactosevrije producten:

Lactosevrije groenten en fruit: Verse groente, groente in blik of pot (geen à la crème), diepvriesgroente (geen á la crème), tomatenpuree, groentesap, vers fruit, fruit uit blik, pot of diepvries, puur vruchtensap
Lactosevrije aardappelen, rijst en pasta: gekookte aardappelen, aardappelpuree gemaakt met lactosevrij melk, frites, gebakken aardappelen (gebakken in lactosevrije boter, margarine of in olie), witte rijst, risottorijst, zilvervliesrijst, volkorenrijst, couscous, quinoa, gierst, tarwe, haver, spelt, bulgur
Lactosevrije brood en graanproducten: brood dat met water bereid is (het meeste volkoren brood, bruine brood, ciabatta, focaccia, stokbrood), harde broodjes (met water bereid), knäckebröd, droge havermout, droge gerst, droge boekweit
Lactosevrije vlees, vis en vleesvervangers: alle soorten rundvlees, varkensvlees, kalfsvlees, lamsvlees en kip zonder saus of paneermiddel, vers en uit de diepvries, pure vleeswaren zoals ham, rookvlees, fricandeau, alle soorten vis, schaal- en schelpdieren zonder saus of paneermiddel, vers, diepvries en uit blik, eieren, tahoe, tempé
Lactosevrije olie en vet: plantaardige olie
Lactosevrije drank: zwarte koffie, thee zonder melk, vruchtensap, groentesap, frisdrank (behalve frsidrank op weibasis), limonadesiroop, wijn, bier, gedestilleerde drank (met uitzondering van creamlikeur), water
Lactosevrije soepen en sauzen: bouillon, heldere soep, gebonden soep zonder melk of room of gemaakt met lactosevrije zuivel, tomatensaus, mayonaise, fritessaus, mosterd, salsa, ketchup
Diverse andere producten: Popcorn, chips naturel, tortillachips (zonder kaas), noten, studentenhaver, azijn, zout, peper, kruiden, specerijen, gist, suiker, honing, jam, appelstroop, pindakaas, notenpasta, pure chocolade, pure chocolade hagelslag, zuurtjes, winegums, drop

Ingrediënten

Let ook op de ingrediënten zoals lactose, melk, melkpoeder, melksuiker, wei, weipoeder, wrongel.

Lactosebeperkt dieet
Volg een lactosebeperkt dieet te volgen. Een lactosebeperkt dieet gaat ervan uit dat iemand een portie van maximaal 4 gram lactose over het algemeen goed kan verdragen. Zo’n dieet is bijvoorbeeld het FODMAP-dieet.

Lactosebevattende zuivelproducten:

Chocolademelk, crème fraîche, fruitzuiveldranken (Rivella, Fristi, Taksi), gecondenseerd melk, geitenmelk, hüttenkäse, ijs, karnemelk, mascarpone, mozzarella, melk, melkdrank, melkpoeder, milkshake, cottage cheese, ricotta, roomijs, roomkaas, slagroom, paardenmelk, pudding, schapenmelk, smeerkaas, yoghurt, yoghurtdrank, zure room, verse kaas, vla, zachte kaas.

 

Lactose beperkt dieet (zoals in het FODMAP-dieet)

De meeste mensen met een lactosemalabsorptie doen het prima bij een lactose beperkt dieet waar per portie niet meer dan 4 gram lactose aanwezig is. Dit gaat het beste als:

− Niet meer dan 100 ml per keer wordt gebruikt*;

− Ze worden verspreid over twee of drie porties per dag;

− Ze in combinatie met een maaltijd worden gebruikt.

− Ze koud worden gedronken. Koud voedsel en koude dranken vertragen de maagontlediging

*Zure melkproducten zoals yoghurt, kwark en karnemelk worden over het algemeen beter verdragen dan zoete melk

Producten met een matige hoeveelheid lactose

Voedingsmiddelen met een matige hoeveelheid lactose (minder dan 4 gram lactose per 100 ml/gram) geven in kleine hoeveelheden geen problemen. Denk aan zachte kazen zoals camembert, feta, hüttenkäse, mascarpone, mozzarella, ricotta, schapenkaas, klein bakje Griekse yoghurt, klein bakje kwark en room (2-4 el crème fraiche, zure room). Maar ook: kleine beetjes (koffie)melk, een biscuitje, een plakje cake, 1-2 bolletjes roomijs.

Producten hoog in lactose

De volgende voedingsmiddelen bevatten meer dan 4 gram lactose per portie en dienen dus beperkt te worden: cheesecake, custard pudding, geitenmelk, karnemelk, koemelk, melkchocolade, melkpoeder, roomijs, smeerkaas, weipoeder, yoghurt.

Extra supplementen

Overleg met je diëtist of je extra supplementen nodig hebt voor bijvoorbeeld calcium, vitamine B2, vitamine B12 en vitamine D. Sommige mensen hebben baat bij probiotica. Overleg dit ook met je diëtist en welke probiotica je het beste kan nemen.

In de handel bestaan capsules en softgels met het enzym lactase. Vaak staat erop FCC. Wat is dat nou? De FCC waarde geeft aan wat de ‘sterkte’ is van de betreffende lactase tabletten. Hoe hoger het getal, hoe meer lactase er in het supplement zit en hoe meer lactose je dus kan eten.

Kerulac en Disolact® drops: bevatten het enzym lactase. Druppels van KeruLac of Disolact kunnen worden toegevoegd aan melk, koffiemelk en zoete melkproducten zoals slagroom of vla waar het vervolgens lactose omzet in de kleinere suikers. De hoeveelheid lactose die omgezet wordt, is afhankelijk van het aantal druppels dat wordt toegevoegd. Na 24 uur in de koelkast gestaan te hebben is het melkproduct lactose-arm geworden en kan het worden gedronken of worden gebruikt om allerlei gerechten mee te bereiden. Door de omzetting van lactose in o.a. glucose wordt het melkproduct iets zoeter van smaak. Alle mineralen en vitaminen die van nature in het melkproduct voorkomen, blijven behouden.

Kerutabs (2300 FCC) & Disolact® capsules (3000 FCC per capsule): bevatten ook het enzym lactase. Deze tabletten en capsules kan je innemen vlak voor of tijdens het gebruik van melk(producten). Het enzym komt dan samen met de lactose in de dunne darm terecht en zorgt voor een goede vertering van de lactose. De mate van het tekort aan het enzym verschilt per persoon en het is daarom van belang om zelf de dosering vast te stellen. Ze zijn met name bedoeld voor lactose houdende producten zoals yoghurt, kwark, kant-en-klare toetjes, room, ijs, drinkyoghurt etc. De Disolact capsules zijn hele kleine zachte capsules: per keer hoeft er maar 1 capsule ingenomen te worden. http://www.disolut.com/disolact-lactase-capsules/

Disolact-lactase-3000-FCC-150-capsules-met-3-blikjes

Er zijn ook andere producten te verkrijgen zoals:
Kruidvat Lactolerantie Capsules (4500 FCC per capsule)
Bulk Powders lactase tabletten (5000 FCC per tablet )
Lamberts Lactase Complex (4000 FCC)
De Tuinen Lactase Enzymen (5200 FCC per 3 softgels). Het nadeel van dit product is dat de softgels de zoetstof mannitol bevatten. Deze zoetstof is een polyol (fodmap) en kan bij veel mensen met een prikkelbare darm klachten geven.

Hieronder zal ik nog enkele vragen beantwoorden:

Komt lactose-intolerantie voor bij (jonge) kinderen?

Lactose-intolerantie komt bij kinderen jonger dan 3 jaar zelden voor. Het kan wel kortdurend optreden na een virusinfectie van het maagdarmkanaal.

Wat kunnen oorzaken zijn voor een (secundaire) lactose-intolerantie?

Secundaire of verworven lactose-intolerantie betekent dat er een tekort aan lactase is wegens beschadiging van de darmmucosa. Deze beschadiging kan verschillende oorzaken hebben, namelijk:

infecties zoals gastro-enteritis, na bestraling, na een 
darmoperatie, onbehandelde coeliakie, darmparasieten of een 
virus (zoals rotavirus)
bacteriële overgroei in de dunne darm na een dunne 
darmresectie of een stenose
een periode van ondervoeding
een toxisch effect van medicijnen (zoals antibiotica) of alcohol op 
de darmmucosa

Wat is het verschil tussen lactose-intolerantie en koemelk- eiwitallergie?

Lactose-intolerantie en koemelk-eiwitallergie zijn twee totaal verschillende aandoeningen. Bij koemelk-eiwitallergie vindt een ongewenste overreactie plaats op eiwitten in de koemelk. Bij lactose-intolerantie worden deze eiwitten wel verdragen, maar is de lactose de veroorzaker van de klachten. Er zijn geen aanwijzingen dat kinderen met een koemelk-eiwitallergie op jonge leeftijd meer kans hebben op lactose-intolerantie op latere leeftijd.

Hoe bepaal ik de drempelwaarde van mijn lactose-overgevoeligheid?

De hoeveelheid lactose die je kan verdragen moet individueel proefondervindelijk worden vastgesteld. Pas vanaf een bepaalde dosis zullen klachten als winderigheid en een opgeblazen gevoel ontstaan. De meeste mensen kunnen 12 gram lactose (250 ml melk), verspreid over de dag, verdragen. Wanneer je lactose-houdende dranken tegelijkertijd met andere voedingsmiddelen en verspreid over de dag consumeert, ligt de drempelwaarde doorgaans hoger.

Hoe weet ik of kaas lactose vrij is?

Dat is vaak niet op de verpakking na te gaan. Wel is bekend dat
bij de bereiding van (half)harde kazen (zoals Goudse, Edammer, Maasdammer, maar ook Gruyère, Parmezaanse kaas, Emmentaler en Cheddar) nagenoeg alle lactose uit de kaas verdwijnt, zodat dit geen klachten kan veroorzaken. Het vetgehalte of de leeftijd van de kaas is overigens niet van invloed op het lactosegehalte. In zachte kaas (zoals in mozzarella, feta, smeerkaas, roomkaas ) zit vaak nog wel een beetje lactose.